Het Eise Eisinga Planetarium
Eise Eisinga
Fryslân
Franeker
1744-1828
Planetarium Eise Eisinga is het oudste nog werkende planetarium ter wereld. Sinds 1781 toont het de actuele positie van zes planeten rond de zon. Het geheel van houten tandwielen met spijkers wordt aangedreven door een slingeruurwerk. In 2023 werd het planetarium erkend als UNESCO-werelderfgoed.
Eise Eisinga (1744-1828) was een scherpzinnig autodidact met een grote passie voor wis- en sterrenkunde. Hij bouwde jarenlang aan het planetarium in zijn woonkamer. Met een niet aflatende gedrevenheid verbond deze patriot de kennis van zijn tijd met zijn verbeelding van de kosmos.
Hout en ijzer
Het lied
Spoed jij de tijd vooruit
Meet de loop der dingen
Geduld en engelen zingen
Met god in jouw machine
Voortijlend in het niets
Verwonderd hij die het aanschouwt
Tot het eind der tijden
Jouw klok tikt in hout en ijzer
Draait de waarheid zo getrouw
Baanbrekend in vernuft
De maan en de planeten
Opdat wij niet vergeten
De mens in jouw machine
Onwetendheid vervliegt
Verwonderd hij die het aanschouwt
Tot het eind der tijden
Jouw klok tikt in hout en ijzer
Draait de waarheid zo getrouw (3x)
Het Gedicht
Spoed jij de tijd vooruit
Meet de loop der dingen
Geduld en engelen zingen
Met god in jouw machine
Voortijlend door het niets
Verwonderd hij die het aanschouwt
Tot het eind der tijden
Jouw klok tikt in hout en ijzer
Draait de waarheid zo getrouw
Baanbrekend in vernuft
De maan en de planeten
Opdat wij nooit vergeten
De mens in jouw machine
Onwetendheid vervliegt
Verwonderd hij die het aanschouwt
Tot het eind der tijden
Jouw klok tikt in hout en ijzer
Draait de waarheid zo getrouw
De pendule pulst jouw pols
Door drijvende gewichten
Om geesten te verlichten
Met god in jouw machine
Verweven met het lot
Verwonderd hij die het aanschouwt
Tot het eind der tijden
Bestel het boek en de CD
Het CD-boek heeft 532 pagina’s, een bladspiegel van 240×370 mm en meer dan 600 foto’s en illustraties. Het weegt 5 kilo. Achter in het boek bevindt zich de CD. Op de CD staan 14 songs die elk, in woord en muziek, direct gekoppeld zijn aan een vinding.
Je kunt het boek bestellen hij uitgeverij Louise in Grouw
De makers
Van links naar rechts
Bauke van der Laaken
Geluidstechnicus, muzikant en woont in Boven Pekela
Wijnand helfrich
Hoogleraar Translationele Chirurgische Oncologie, muzikant en woont in Groningen.
Thijs Helfrich
Historicus, muzikant en ondernemer en woont in Groningen.
Peter Duinkerken
Rechter, muzikant en woont in Grou.
Het Verhaal
Eise Eisinga, een wolkammer uit Friesland met een passie voor wiskunde en sterrenkunde, begon in 1774 met de bouw van een mechanisch model van het zonnestelsel in het plafond van zijn woonkamer.
Het resultaat is een meesterwerk dat in realtime de beweging van de zon, de maan en de vijf toen bekende planeten volgt. Met een ingewikkeld systeem van tandwielen en één uurwerk maakte Eisinga de bewegingen van de hemellichamen zichtbaar en inzichtelijk voor iedereen die het bekeek.
Na zeven jaar arbeid was het planetarium in 1781 voltooid. Het heeft nagenoeg onafgebroken gewerkt en is het oudste nog functionerende mechanische model van het zonnestelsel ter wereld.
Tegenwoordig is het Koninklijk Eise Eisinga Planetarium in Franeker erkend als UNESCO-werelderfgoed.
Dit hoofdstuk beschrijft de lange geschiedenis van ons begrip van het zonnestelsel, van de eerste waarnemingen in de oudheid tot de moderne astronomie, en laat zien hoe het inzicht en de praktische vindingrijkheid van een Friese autodidact een uniek instrument voortbrachten dat generaties heeft geïnspireerd.
Het Eise Eisinga Planetarium
Eise Eisinga
Fryslân
Franeker
1744-1828
Planetarium Eise Eisinga is het oudste nog werkende planetarium ter wereld. Sinds 1781 toont het de actuele positie van zes planeten rond de zon. Het geheel van houten tandwielen met spijkers wordt aangedreven door een slingeruurwerk. In 2023 werd het planetarium erkend als UNESCO-werelderfgoed.
Eise Eisinga (1744-1828) was een scherpzinnig autodidact met een grote passie voor wis- en sterrenkunde. Hij bouwde jarenlang aan het planetarium in zijn woonkamer. Met een niet aflatende gedrevenheid verbond deze patriot de kennis van zijn tijd met zijn verbeelding van de kosmos.
Het lied
Hout en ijzer
Spoed jij de tijd vooruit
Meet de loop der dingen
Geduld en engelen zingen
Met god in jouw machine
Voortijlend in het niets
Verwonderd hij die het aanschouwt
Tot het eind der tijden
Jouw klok tikt in hout en ijzer
Draait de waarheid zo getrouw
Baanbrekend in vernuft
De maan en de planeten
Opdat wij niet vergeten
De mens in jouw machine
Onwetendheid vervliegt
Verwonderd hij die het aanschouwt
Tot het eind der tijden
Jouw klok tikt in hout en ijzer
Draait de waarheid zo getrouw (3x)
Het gedicht
Hout en ijzer
Spoed jij de tijd vooruit
Meet de loop der dingen
Geduld en engelen zingen
Met god in jouw machine
Voortijlend door het niets
Verwonderd hij die het aanschouwt
Tot het eind der tijden
Jouw klok tikt in hout en ijzer
Draait de waarheid zo getrouw
Baanbrekend in vernuft
De maan en de planeten
Opdat wij nooit vergeten
De mens in jouw machine
Onwetendheid vervliegt
Verwonderd hij die het aanschouwt
Tot het eind der tijden
Jouw klok tikt in hout en ijzer
Draait de waarheid zo getrouw
De pendule pulst jouw pols
Door drijvende gewichten
Om geesten te verlichten
Met god in jouw machine
Verweven met het lot
Verwonderd hij die het aanschouwt
Tot het eind der tijden
Bestel het boek en de CD
Het CD-boek heeft 532 pagina’s, een bladspiegel van 240×370 mm en meer dan 600 foto’s en illustraties. Het weegt 5 kilo. Achter in het boek bevindt zich de CD die ook aan deze brochure is toegevoegd. Op de CD staan 14 songs die elk, in woord en muziek, direct gekoppeld zijn aan een vinding.
Je kunt het boek bestellen hij uitgeverij Louise in Grouw
De Makers
Van links naar rechts
Bauke van der Laaken
Geluidstechnicus, muzikant en woont in Boven Pekela
Wijnand helfrich
Hoogleraar Translationele Chirurgische Oncologie, muzikant en woont in Groningen.
Thijs Helfrich
Historicus, muzikant en ondernemer en woont in Groningen.
Peter Duinkerken
Rechter, muzikant en woont in Grou.
Het Verhaal
Eise Eisinga, een wolkammer uit Friesland met een passie voor wiskunde en sterrenkunde, begon in 1774 met de bouw van een mechanisch model van het zonnestelsel in het plafond van zijn woonkamer.
Het resultaat is een meesterwerk dat in realtime de beweging van de zon, de maan en de vijf toen bekende planeten volgt. Met een ingewikkeld systeem van tandwielen en één uurwerk maakte Eisinga de bewegingen van de hemellichamen zichtbaar en inzichtelijk voor iedereen die het bekeek.
Na zeven jaar arbeid was het planetarium in 1781 voltooid. Het heeft nagenoeg onafgebroken gewerkt en is het oudste nog functionerende mechanische model van het zonnestelsel ter wereld.
Tegenwoordig is het Koninklijk Eise Eisinga Planetarium in Franeker erkend als UNESCO-werelderfgoed.
Dit hoofdstuk beschrijft de lange geschiedenis van ons begrip van het zonnestelsel, van de eerste waarnemingen in de oudheid tot de moderne astronomie, en laat zien hoe het inzicht en de praktische vindingrijkheid van een Friese autodidact een uniek instrument voortbrachten dat generaties heeft geïnspireerd.